vrijdag, 26 oktober 2007

463. Gelukkige 800ste verjaardag! - 4 -

Dia04

  • Hoe dan ook, het is hier in Bratislava waar onze Heilige Elisabeth de eerste vier jaar van haar leven zal doorbrengen als dochter van Koning Andreas de 2e en zijn echtgenote Koningin Gertrude von Kärten-Andechs-Meran. 
  • Koning Andreas de 2e (1205 – 1235) en Koningin Gertrude van Hongarije noemen hun dochtertje naar Elisabeth, de wijze moeder van … Johannes de Doper. De naam is van Hebreeuwse oorsprong (Ertzsébet) en betekent: God is Rijkdom.
  • Aan het koninklijke hof te Bratislava, krijgen ze een ‘mailtje’ binnen dat ze ‘ginder achter’ de genaamde prinses Elisabeth moeten opsturen naar Thüringen omdat deze de bruid moet worden van de landgravenzoon Herman Junior (1200 – 1216), zoon van landgraaf Herman (1190 – 25/4/1217). Het is wel een formeel gezantschap die de bootschap komt overbrengen.
  • Het initiatief voor deze beslissing komt waarschijnlijk van Paus Innocentius de 3e, die deze transactie op zijn minst ondersteunt. Het is zo goed als zeker een politieke zet, gericht tegen Keizer Otto de 4e, die toen ambras had met de Kerk. De 4jarige Elisabeth is nu officieel verloofd met de 11jarige Herman Junior.
  • Het is Elisabeth’s toekomstige schoonmoeder, Sophie, die haar verder opvoedt. Sophie is uiterst religieus, liefdadig en een humane nieuwe moeder voor Elisabeth. Die wordt wel streng religieus opgevoed, en dat botst fel met het profane en frivole leven van de Thüringse adel. Die eerste vier levensjaren en de voortgezette religieuze opvoeding, hebben grote invloed op haar verdere leven.
  • 1213: Terwijl Elisabeth al 2 jaar in Thüringen zit, wordt haar moeder Gertrude (in het huidige Bratislava) vermoord door de Hongaarse adel, waarschijnlijk uit haat tegen de immigrerende Duitsers.
  • 1216: juist voor dat het huwelijk zou plaats vinden sterft Herman Junior op 31/12/1216. Geen gezellig Nieuwjaarsfeestje dus op de Wartburg, er komt (voorlopig) geen Herman de 2e als landgraaf. Kort daarop sterft zijn vader, Herman de 1e, gek geworden door politieke complicaties en zelfs geëxcommuniceerd door de Paus.
  • De jongere broer van Herman Junior, Ludwig (Lodewijk) met rugnummer 4 wordt de nieuwe 17jarige landgraaf. In 1221 wordt die Lodewijk de 4e 21 jaar, en juist wanneer Elisabeth terug naar Bratislava wil, krijgt de Lode toch zekers een oogje op haar en in datzelfde jaar trouwen zij. (Huwelijksreis naar Hongarije!) Hoewel Elisabeth nog maar amper veertien jaar is, wordt het een gelukkig huwelijk met drie kinderen:
    • Herman (1222-1241), die later landgraaf Herman de 2e zal worden;
    • Sophia (1224-1284), die huwt met Hendrik de 2e, Hertog van Brabant, waaruit een zoon, Heinrich de 1e;
    • en haar derde kind Gertrude (1227 – 1297), die enkele weken na de dood van haar vader geboren wordt. Zij zal later abdis worden in het klooster van Altenberg, nabij Wetzlar.
  • De eerste permanente vestiging in Duitsland van de volgelingen van Franciscus, in datzelfde jaar 1221, bepaalt sterk het verdere verloop van haar leven. Met haar hulp stichten de Franciscanen in 1225 hun klooster in Eisenach. (Franciscus van Assisi sterft in oktober 1226.)
  • In de lentje van 1226, terwijl Ludwig namens Keizer Frederick de 2e, de rijksdag van Cremona voorzit, werd Thüringen geteisterd door overstroming, hongersnood en de pest. Elisabeth verdeelt aalmoezen in alle delen van het territorium van haar echtgenoot. Zelfs haar staatsjurken en sieraden deelt zij uit aan de armen. Om de ongelukkige zieken persoonlijk te helpen, richt zij beneden de Wartburg een hospitaal op met 28 bedden. Dagelijks bezoekt ze de gevangenen om in hun noden te voorzien, en tezelfdertijd staat ze dagelijks 900 armen bij. Bij zijn terugkeer gaf haar echtgenoot Ludwig zijn volledige goedkeuring voor al haar ondernomen acties tijdens zijn afwezigheid.
  • Een jaartje later, in 1227, wordt de hoogzwangere Elisabeth weduwe, want Ludwig de 4e moest zo nodig met de kruisvaarders een harnasje aantrekken. Hij start met de machtige Keizer Frederick de 2e von Hohenstaufen, een kruistocht richting Palestina, maar sterft onderweg aan de pest op 11 september, toch wel echt een rampzalige dag. Hij bezwijkt in Otranto, ten Zuiden van Bari en Brindici. Dit is aan het meest oostelijke punt van Italië, de hak van de schoen, recht tegenover Albanië.
  • Elisabeth verneemt het droevige nieuws pas in oktober, na de geboorte van haar derde kind! Als zij tijdens de voortdurende hongersnood al het graan opeist voor de armen, jaagt zij de nogmaals de ganse adel tegen zich in het harnas.
  • Elisabeth, die uitblinkt in vroomheid, schoonheid, kuisheid en armenzorg is verscheurd van verdriet om het verlies van haar man en is nooit echt bestand geweest tegen de pracht en praal en het seculiere en turbulente leven aan het hof.
  • In de winter 1227, zou haar schoonbroer, Heinrich Raspe von der Wartburg met het slechte karakter, haar verjagen. Hij ageerde als regent voor haar 5 jarige zoon, de nieuwe graaf Hermann de 2e.

Deze theorie houdt stand tot 1888, omwille van een verklaring van één van haar diensters. Verschillende onderzoekers stellen daarna, dat zij het uit vrije wil is afgestapt, enkel uit morele overwegingen. Later zal Huyskens in 1907 trachten te bewijzen dat zij ook verdreven werd uit het kasteel van Marburg (Hessen), waarvan zij ook de rechtmatige eigenares was.

 

20:14 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (1) | Tags: geestige heiligen

462. Gelukkige 800ste verjaardag! - 3 -

Dia03

 

  • 1207: Tot onze grote verbazing komen we terecht in de Kleine Karpaten aan de Donau, we bevinden ons in Slowakije en welbepaald op een plaats die we vandaag kennen als Bratislava.
  • Wat we hier zien is een oude burcht uit de 9e à 10e eeuw, die de Slowaken de Pressalauspurch noemen, en een pas ontstane nederzetting van de Duitsers.
  • We moeten er wel rekening mee houden dat, mits een kleine onderbreking, van 1301 tot 1321, Slowakije van 907 tot 1918 onder Hongaarse heerschappij stond.
  • De Hongaren, noemen het hier Pozsony, de Slowaken kennen het als Prešporok. In 1217 krijgt deze plaats stadsrechten, en de Duitsers noemen hun stad Pressburg. Vandaag kennen we dit als Bratislava.

In 1405 krijgt de stad de status van koninklijke vrijstad. De landgraven van het Duitse Thüringen zullen hier heersen tot 1741.

Volgens de Bollandisten is het waarschijnlijk hier dat de Heilige Elisabeth geboren is in 1207. De juiste geboortedatum is in de Middeleeuwen nog steeds niet belangrijk. Wat het jaartal betreft zitten we juist, wat de plaats betreft zitten we waarschijnlijk juist.

Het is evenwel ook mogelijk dat zij geboren is in het toenmalige Hongaarse Kroondomein Sárospatak. Soms wordt zelfs een derde geboorteplaats aangegeven: Óbuda => Altbuda => Budapest, de Hongaarse hoofdstad. Wij houden het op de Slavaakse hoofdstad Bratislava. Naast Elisabeth van Hongarije, zouden we vandaag dus evengoed kunnen spreken over Elisabeth van Slowakije.

00:01 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (4) | Tags: geestige heiligen

woensdag, 24 oktober 2007

461. Gelukkige 800ste verjaardag! - 2 -

Dia02

 

  • St.-Elisabeth… We stellen meteen een paar Jambersvragen: Wie is ze? Wat doet ze? Waarom doet ze dat? Wat drijft haar? Hoe leeft ze? …
  • ‘Hoe Heilig …?’ is hier niet ‘hoe heilig is ze’ maar eerder, hoe is ze Heilig verklaard, want dat is bij haar wel heel erg vlug geklonken.
  • Nu weet ik zeker, dat ieder van u meer over St.-Elisabeth weet dan ikzelf. In uw eigen omgeving heeft u allicht al verhalen over haar gehoord, in sommige parochies is ze niet meer weg te denken en in de litteratuur zijn er talloze boeken over haar geschreven. Er zal altijd wel iemand zijn die meer weet over St.-Elisabeth, dan wat er hier verteld wordt. Heel wat zaken worden naar haar genoemd. Ook hier, meer Jambersvragen dan antwoorden.
  • Op uw uitstappen of reizen kom je ze zowat overal tegen. Vanavond brengen we haar een bezoekje
  • in Antwerpen en in onze monumentale kerken;
  • in de Nederlanden. Geef toe, we bivakkeren wel eens graag ergens in de 16e en in de 17e eeuw;
  • en over onze grenzen heen.
  • Van de bakkers zeggen we tegenwoordig dat hun patroonheilige St.-Autbertus is, maar is dat altijd en overal wel zo geweest? In de kathedraal bijvoorbeeld was het bakkersaltaar aan een zuil, in de buurt van onze preekstoel. De sluitsteen daarboven is een afbeelding van Sint-Nicolaas. We zullen dus een beeld geven rondom haar verering en we pluizen uit van wie ze allemaal de patroonheilige is.
  • Verder een kijkje op de relieken. Als we al die relieken aan elkaar zouden plakken, dan moet St.-Elisabeth wel een heel erg grote dame geweest zijn. Het nodige scepticisme is hier wel op zijn plaats.
  • Moesten we op Nieuwjaar, met onze feesthoedjes, toeters en serpentines, aan de mensen vertellen dat we het Elisabethjaar inluiden, dan zou iedereen wel uit de lucht gevallen zijn, ikzelf inbegrepen. Vraagje: Wie van jullie heeft dit jaar al van het Elisabethjaar gehoord? … Niemand dus, behalve die lieve dame onder ons, die het aangebracht heeft.

Hopelijk is de ‘teletijdmachine’ van professor Barabas groot genoeg voor ons allemaal, want we reizen met zijn allen door de tijd, en wel exact 800 jaar terug. Als bestemming geven we in: ‘de geboorteplaats van St.-Elisabeth’. De computer in de machine moet wel even nadenken en op het scherm verschijnt: ‘ik ben voor 90% zeker, indien oké, druk op enter’.

We drukken verlangend op de entertoets, en weg zijn wij, voor een razendsnelle en dolle reis doorheen ruimte en tijd.

 

23:33 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (1) | Tags: geestige heiligen

dinsdag, 23 oktober 2007

460. Gelukkige 800ste verjaardag! - 1 -

Vorige weken, en de laatste week bijna constant, heeft onze redactie zich geamuseerd met Elisabeth. Niet zomaar een Liesje, maar wel de Heilige Elisabeth van Thüringen, ook wel Elisabeth van Hongarije genoemd. Het werd een boeiende ontdekkingstocht die resulteerde in een voordracht die gisterenavond gegeven werd voor de groep van Toerismepastoraal, zowat een 80tal bijzonder lieve mensen.

We hebben dan ook bijna geen tijd besteed aan het bloggen en jullie verdienen enige compensatie! Daarom willen we de voordracht met jullie te delen.

De officiële versie voor Topa is voorzien voor volgende vergadering op 26 november 2007.

We tonen U alvast de eerste van de 46 dia’s.

Veel kijk- en leesplezier.

Dia01

19:40 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (4) | Tags: geestige heiligen

zaterdag, 20 oktober 2007

459. Sluiertipje – Plantin & Moretus

In de leeszaal van dit schitterende museum kan je oude historische en zeldzame werken raadplegen. Je moet het wel op voorhand aanvragen, en als het voor eigen studie is en als de staat van het boek het toelaat, kan je met of zonder de hulp van een fotograaf, een gans boek fotograferen. Op de glazen plaat en het gebruik van flashlicht mag niet. 

Woensdagnamiddag wij dus naar het museum om ons tweede boek te kopiëren. Het is er eentje van bijna 400 jaar oud, maar onontbeerlijk voor onze eigen schrijverij. We mogen het niet reproduceren zonder schriftelijke toelating, maar voor jullie slaan we het toch maar even open. 

Veel leesplezier!

(Foto: JL3659)

071020-JL3659

22:25 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (5) | Tags: redactie, antwerpen, geestige heiligen

vrijdag, 19 oktober 2007

458. Sluiertipje - Ruusbroec

De laatste dagen amuseert onze redactie zich, door continue op reportage te gaan. Het heeft veel te maken met hagiografie. Als je goed rondkijkt, beleef je zoveel, dat je tal van rubriekjes kan maken, zonder dat je blog een dagboek wordt. (Niets verkeerd aan goede dagboeken hoor!)

Woensdagmorgen usurpeerden* we het Ruusbroecgenootschap.

Het was wel geënsceneerd, we mochten er de inhoud van een belangrijk boek fotograferen.

We lieten daar ons oog vallen op een binnenstebuiten gemonteerd glasraam met de voorstelling van Jan van Ruusbroec.Boven herkennen we een duif, hij krijgt duidelijk hulp van de Heilige Geest. Dat kunnen we allemaal gebruiken trouwens, zeker als gids.

Merkwaardig is ook zijn aureool. Ruusbroec is naar onze mening nooit heilig verklaard, wel zalig!

Een klik op de foto volstaat om meer over hem te vernemen.

*Usurperen = onrechtmatig in bezit nemen, zich aanmatigen.

(klikfoto: JGL5242)

071019-JGL5242

10:43 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (5) | Tags: kunst, antwerpen, redactie, geestige heiligen

donderdag, 11 oktober 2007

455. De mooiste ooit gezien

Onze vrienden van ‘het Land van Waas’ zullen het graag horen, maar het is met de volste overtuiging dat we een van de mooiste glasramen van België tonen. We vinden er niets van terug op het internet. Het verhaal achter dit prachtige kunstwerk heb je nog te goed!

 

(klikfoto: JGL5134)

 071011-JGL5134

00:39 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (8) | Tags: geestige heiligen, kunst

maandag, 08 oktober 2007

453. Goed bezig

- Goed bezig hé gast.

- Ja, dank u, maar ondertussen heb ik niet kunnen bloggen.

- Ze gaan u dat zeker vergeven, vraag het hen maar zelf.

- Zekers? Er zijn er een paar heel strenge bij hoor.

- Maar neen, ’t was toch allemaal voor de goeie zaak.

- Ja, ’t was me wel wat hé. Om 6 uur opstaan en om 11 uur ’s avonds thuis, na 7 kerken, 3 kastelen, 2 forten en een lekker laat dineetje. Daarna nog alle foto’s in de computer, e-mail en blogreacties beantwoord en het was nog amper de moeite om te gaan slapen.

- Maar ge hebt uw doel toch grotendeels bereikt!

- Joat, joat! Zijt ge niet kwaad dat ik u niet gevonden heb?

- Maar niejet man, St.-Elisabeth mag toch ook eens in de schijnwerpers, dat is echt een toffe hé?

- Dat zal wel St.-Joris, dat was echt een knappe, een slimme, een brave en vooral, ze is zowat 1000 jaar jonger dan gij. Was die prinses in die tijd ook maar zo een felle hé, ge had er niet van weggelopen, geef het maar toe. 

Lap, dit gesprek is weeral ten einde. We zullen het goedmaken met een foto.

(foto: JL2982b)

 071008-JL2982b

23:17 Gepost door Joris Luyten | Commentaren (1) | Tags: geestige heiligen, plezier, st -joris